TransformacjaWielkopolski Wschodniej generuje wyzwania związane z przejściem modelugospodarki opartej na przemyśle wydobywczym do gospodarki zeroemisyjnej. Rozwójsubregionu konińskiego od lat 50. XX w. powiązany był ściśle z eksploatacjąwęgla brunatnego. Gwałtowny wzrostuprzemysłowienia tego terenu wiązał się z powstawaniem nowych miejsc pracy wkopalniach i elektrowniach, rozbudową Konina, ale też budowaniem tożsamości lokalnejopartej na dumie z rangi regionu jako węglowego zagłębia. Przez blisko 70 latgłównym pracodawcą w regionie był przemysł wydobywczo-energetyczny, zatemobszar Wielkopolski Wschodniej był i jest silnie uzależniony od monokulturygospodarczej. Zmiana modelu gospodarczego w Wielkopolsce Wschodniej wiąże sięnie tylko ze zmianą na rynku pracy, dla mieszkańców i mieszkanek oznaczaćbędzie zmianę dotychczasowego modelu życia, relacji społecznych, wzorcówrodzinnych i konieczność zbudowania nowej regionalnej tożsamości. Skala tychzmian wiąże się z wysokimi kosztami społecznymi. Samorząd WojewództwaWielkopolskiego dostrzega potrzebę szczególnego wsparcia mieszkańcówWielkopolski Wschodniej w niwelowaniu negatywnych zjawisk, będących konsekwencjątransformacji energetycznej – mówi Paulina Stochniałek, Członkini ZarząduSamorządu Województwa Wielkopolskiego.

Przeciwdziałanienegatywnym konsekwencjom transformacji energetycznej regionu wymagazaopiekowania i wsparcia przez organizacje i instytucje publiczne różnych grupmieszkańców i mieszkanek. Trzeba zauważyć, że nie tylko górnicy i pozostali pracownicy ZEPAK będą narażeni na skutki restrukturyzacji głównego pracodawcy, czyli utratębądź zmianę zatrudnienia, konieczność dostosowania się do nowych warunków życia, utratę dotychczasowegoprestiżu związanego z miejscem pracy, utratę dochodów na dotychczasowym poziomi czy zmianę swojejroli w rodzinie. Z nową sytuacją będzie się mierzyć bliższe i dalsze otoczenieosób zatrudnionych w wygaszanym sektorze wydobywczym. Szczególnie uzasadnionejest skierowanie wsparcia do rodzin pracowników, ponieważ to na ich w pierwszejkolejności odcisną się negatywne skutki związane z utratą stabilnościzatrudnienia, poczucia bezpieczeństwa, przynależności.

Celemtransformacji Wielkopolski Wschodniej musi być rozwój całego regionu.Uzależnienie regionu od jednego typu gospodarki zapewniało gminom przez wielelat stabilizację finansową, ale jednocześnie nie inspirowało do poszukiwanianowych rozwiązań społecznych i gospodarczych. Likwidacja kopalń i elektrowni wposzczególnych gminach spowoduje pogorszenie się ich sytuacji społeczno –ekonomicznej. W krajobrazie społecznym znikną warunki do kształtowaniatożsamości regionalnej opartej na górnictwie, brak wspólnego miejsca pracy możepoluźnić więzy społeczne, ubożenie byłych pracowników sektora może ograniczyćkorzystanie z lokalnych usług. Dlatego ważne jest wsparcie gmin, które utracądochody generowane przez sektor górniczo-energetyczny, w możliwościach świadczenia usług społecznych i aktywizacji społecznejmieszkańców i mieszkanek.

W 2022roku na zlecenie Urzędu Marszałkowskiego Województwa Wielkopolskiego opracowanezostało badanie społeczne: „Mieszkańcy i instytucje polityki społecznej wobliczutransformacji energetycznej w Wielkopolsce Wschodniej – wyzwania i potrzeby”.Rekomendacje zawarte w badaniu posłużyły do przygotowania przez RegionalnyOśrodek Polityki Społecznej w Poznaniu założeń projektu pt. „Wsparcie zmianyspołecznej w Wielkopolsce Wschodniej”.

Projekt kierowanyjest do:

·osób dotkniętych transformacją, gdzie wsparciemzostaną objęci mieszkańcy z powiatów: konińskiego, kolskiego, tureckiego,słupeckiego, m. Konin, w szczególności pracownicy wygaszanego sektorapaliwowego i ich rodziny,

·społeczności lokalnych dotkniętychtransformacją, w tym do dzieci i młodzieży,

·kadry samorządów lokalnych i instytucjipolityki społecznej gmin i powiatów objętych transformacją.

Celemprojektu jest wzmocnienie potencjału instytucji polityki społecznej ilokalnych społeczności do zarządzania zmianą społeczną i udzielania wsparciamieszkańcom narażonym na negatywne skutki transformacji.

Działaniaprojektowe będą realizowane od stycznia 2024 r. do grudnia 2028 r. Pierwszymetapem projektu będą szkolenia dla przedstawicieli samorządów, instytucjipomocowych, organizacji pozarządowych. Zamierzamy uruchomić szkołę liderów zzaawansowanym programem rozwojowym skierowanym do osób, które będą decydowały okierunku zmian, dokonujących się w regionie – mówi Zofia Rutkowska, ZastępczyniDyrektora ROPS s.. strategicznych.

Udział w szkoleliderów zakłada 3 komponenty:

1.Nabycie kompetencji osobistych do zarządzaniaprocesem zmiany i wykorzystywania ich w pracy w środowisku lokalnym.

2.Wzmocnienie współpracy między uczestnikami,związanie grup inicjatywnych, które podejmą się realizacji wspólnych działań.

3.Wypracowanie, we współpracy z ekspertamitematycznymi, konkretnych projektów w zakresie rozwoju usług lokalnychkierowanych do osób dotkniętych transformacją i ich rodzin.

Uczestniczkii uczestnicy szkoły liderów będą mieli możliwość rozwijania kompetencjikomunikacyjnych, przywódczych, myślenia strategicznego oraz zdobycia wiedzydot. metod wsparcia mieszkańców w sytuacji transformacji. Wypracowane przeznich projekty rozwoju usług społecznych zostaną skierowane do wdrożenia przezposzczególne gminy.

Kolejnymetapem projektu będzie przekazanie minimum 20 jednostkom samorząduterytorialnego (gminom lub powiatom) grantów na realizację założeńzawartych w opracowanych modelach wsparcia oraz rozwój usług społecznych. Pozyskanew ramach grantów środki gminy będą mogły przeznaczyć m.in. na uruchomienie lokalnych miejscświadczenia usług, np. centrów wsparcia transformacji, gdzie po pomoc będąmogli się udać mieszkańcy doświadczający kryzysu związanego z utratą pracy,problemów rodzinnych, itp. Zakładamy, żerealizatorem zadania będą: urzędy gmin lub ośrodki pomocy społecznej, centrausług społecznych, starostwa powiatowe lub powiatowe centra pomocy rodzinie. Pierwszeństwodo udziału w grantach będą miały gminy o znacznej liczbie pracownikówodchodzących z sektora wydobywczo-energetycznego (powyżej 2% zatrudnionychpochodzących z gmin w liczbie pracowników GK ZEPAK).

Oprócztego przez cały czas trwania projektu dedykowane wsparcie będzie kierowane dospołeczności lokalnych, w tym dzieci i młodzieży. Wobec ryzyka pogłębiania sięnegatywnych procesów społecznych w regionie, takich jak m.in: osłabienie więzispołecznych, izolacja, ryzyko uzależnień i kryzysów psychicznych, wysokieujemne saldo migracji, zasadne jest objęcie wsparciem najmłodszych mieszkańcówi mieszkanek. Świadczone wsparcie obejmować będzie:

a)psychoprofilaktykę, w tym w szczególnościinterwencji kryzysowej, profilaktyki samotności i uzależniania,

b)działania antyprzemocowe, przeciwdziałanienierównemu traktowaniu itp.,

c)profilaktykę wykluczenia młodzieży, wdrażaniemodelu wspierania aktywności społecznej młodzieży, upowszechniania, wsparcietworzenia miejsc aktywności dedykowanej młodzieży (np. klubów młodzieżowych czyplacówek wsparcia dziennego w formiepodwórkowej).

Narealizację projektu pn.„Wsparcie zmiany społecznej w Wielkopolsce Wschodniej”wramach programu FunduszeEuropejskie dla Wielkopolski 2021-2027 przeznaczono kwotę 17000000zł (70% UE, 30% BP).

Materiał przygotował Regionalny Ośrodek Polityki Społecznej w Poznaniu