Zaburzenialękowe dotykają coraz większej grupy osób i to w różnym wieku. Jakie są jejpodłoża i gdzie szukać przyczyn? O odpowiedzi poprosiliśmy psycholog Justynę Musialik-Marciniakz Konina.

Tym, co zwyczajowookreśla się nerwicą, jest szeroka grupa zaburzeń określanych mianem zaburzeń lękowych i są one jednymi z najczęstszychzaburzeń psychicznych. Częściej dotykają kobiet, ale mogą dotyczyć zarównodorosłych jak i dzieci. Powstają zazwyczaj w wyniku kompilacji wielu czynników,a ich rozwój zależny jest od ogólnego stanu psychicznego oraz szereguparametrów. – Zaburzeniate związane są ze stresem, nadmiernym obciążeniem psychicznym i przybierająpostać somatyczną. Dają objawy pochodzące z niemal wszystkich układów naszegociała. Ich diagnoza powinna być zatem holistyczna, podmiotowa i skrupulatna.Sposób, w jaki powstają zaburzenia lękowe, nie jest też jednoznaczny. Różne rodzaje zaburzeń psychicznych, wtym lęki, powstają w wyniku oddziaływań czynników dziedzicznych,środowiskowych, zdrowotnych, osobowościowych. Stresujące wydarzenia dniacodziennego, kryzys, przełomy, stres i nieumiejętność radzenia sobie z nadmiarem emocjonalnychwrażeń, niestabilność – to tylko niektóre czynniki, wpływające na ryzykorozwoju zaburzeń lękowych. Co zaś dotyczy przyczyn? Oto niektórez nich poniżej – mówi psycholog Justyna Musialik-Marciniak.

Trauma i stresujące wydarzenia życiowe –doświadczenia traumatyczne, takie jak przemoc, nadużycia, wypadki lub nagłastrata bliskiej osoby, mogą przyczynić się do rozwoju zaburzeń lękowych.Chroniczny stres, np. związany z pracą, relacjami czy problemami finansowymi,również może zwiększać to ryzyko.

Choroby somatyczne – niektóre schorzeniafizyczne i zaburzenia mogą nasilać lub wywoływać objawy lękowe, np. problemy ztarczycą, sercem czy układem oddechowym.

Czynnikiśrodowiskowe – warunki życia, wychowania oraz presja społeczna i zawodowa mogąwpływać na poziom lęku.

Substancjepsychoaktywne – nadużywanie substancji takich jak alkohol,narkotyki czy leki mogą przyczyniać się do rozwoju lub nasilania zaburzeńlękowych.

Czynniki osobowościowe – badacze sądzą, że pewne cechy osobowościowe jak np.perfekcjonizm, nasilona potrzeba kontroli czy niska samoocena mogąpredysponować do lęku.

–Jak rozpoznaje się zaburzenia lękowe i jak w takim przypadku zwyklezachowuje się osoba dotknięta tą chorobą?

– Niektórzy błędnieutożsamiają stany lękowe ze strachem. Strach to naturalna reakcja ludzkiego organizmuna czynnik zewnętrzny, który stanowi realne zagrożenie. To uczucie powstrzymujeprzed wykonywaniem niebezpiecznych czynności i mija wraz z wywołującym jeczynnikiem i nie ma wpływu na codzienne funkcjonowanie. Lęk sam w sobie takżejest naturalnie występującą i potrzebną emocją, jednak w przypadku zaburzeńlękowych przybiera nieadekwatne duże nasilenie. Lęk staje się zaburzeniem,kiedy zaczyna wywierać paraliżujący wpływ na życie danej osoby – kiedy znaczącoobniża jakość życia i ogranicza funkcjonowanie zarówno społeczne, zawodowe jaki rodzinne oraz jest źródłem cierpienia psychicznego. Zaburzenia lękowe mająspecyficzne objawy. Lęk może powodować objawy fizyczne i poznawcze, takie jakniepokój, drażliwość, łatwe popadanie w zmęczenie, trudności z koncentracją,przyspieszone tętno, ból w klatce piersiowej, ból brzucha oraz wiele innych. Postacizaburzeń lękowych jest sporo. W zależności od tego, co dominuje: objawycielesne czy napady silnego lęku zwanego panicznym, martwienie się czy teżróżnego rodzaju fobie, albo obsesyjne myśli lub działania, czy też inne objawy,mówimy wtedy odpowiednio o napadach paniki, zespole lęku uogólnionego,zaburzeniach obsesyjno-kompulsyjnych lub innych. Grupazaburzeń lękowych dzieli się na różne pomniejsze jednostki chorobowe, a pod tymszerokim pojęciem kryją się m.in.:

Zaburzenia lękowe uogólnione – istotnącechą jest tutaj lęk uogólniony i uporczywy, który nieustannie towarzyszyosobie dotkniętej tym schorzeniem niezależnie od sytuacji. Pacjenci zwykleskarżą się na stałe uczucie zdenerwowania, drżenie, napięcie mięśniowe, poceniesię, zawroty głowy, przyspieszone bicie serca, poczucie niepokoju w nadbrzuszu.

Zaburzenia lękowe z napadami lęku/lęk paniczny – głównymobjawem są nawracające, pojawiające się nagle, bez uchwytnej dla pacjentaprzyczyny, epizody bardzo silnego lęku. Nie można się przed nim zabezpieczyć,aby go uniknąć, ani nie można go przewidzieć. Napady paniki nie są związane zżadnym konkretnym wydarzeniem, które realnie zagrażałoby życiu lub nosiłojakiekolwiek znamiona niebezpieczeństwa. Objawy dominujące mogą byćzróżnicowane, ale powszechnie występują napady bicia serca, bólu w klatcepiersiowej, uczucie duszności, zawroty głowy,poczucie nierealności. Występuje także niemal zawsze wtórny strach przedśmiercią, przed utratą kontroli nad sobą. Czas trwania poszczególnych napadówmożna liczyć w minutach, choć czasem mogą trwać dłużej.

Zaburzenia obsesyjno-kompulsyjne – to wyjątkowa postać zaburzeń lękowych. Osoby nanie cierpiące przeżywają intensywny lęk wywołany konkretnymi bodźcami lubsytuacjami. Obsesje są niechcianymi, intruzywnymi, nieakceptowanymi ipowtarzającymi się myślami, obrazami i impulsami, które są trudne doskontrolowania i powodują duży stres, nawet jeśli osoba doświadczająca tychmyśli zdaje sobie sprawę z ich irracjonalności. Kompulsje z kolei pojawiają sięzwykle w odpowiedzi na obsesje. Są to sztywne, powtarzające się rytuały, któreczłowiek czuje się zmuszony wykonywać. Mają służyć redukcji napięcia wywołanegonatrętnymi myślami, ochraniać przed lękiem. Do najczęściej występującychkompulsji należą: mycie rąk, sprawdzanie, układanie oraz czynności umysłowe –powtarzania pewnych fraz, liczenie…

–Na co zwrócić uwagę podczas samoobserwacji, aby móc jak najszybciej przeciwdziałać chorobie?

– Gdy czujemy, że lęk obniżanasze samopoczucie, czujemy się przytłoczeni i pozbawieni kontroli, a naszumysł zamiast odpoczywać ciągle analizuje, rozmyśla przez co nie możemy sięskupić na zadaniach dnia codziennego wówczas z pewnością należy udać się dospecjalisty. Powinny nam dać do myślenia sytuacje, kiedy unikamy wychodzenia zdomu, ludzi z powodu lęku lub nadmiernie przygotowujemysię na każdą ewentualność. Oceniamy więc z jednej strony nasze samopoczucie(czy jest nam ciężko), a także naszą życiową sytuację. Poza tym opuszczanieszkoły, pracy, spotkań towarzyskich lub coraz częstsze poleganie na pomocyinnych to obiektywne sytuacje, które towarzyszą problemom lękowym, stąd kiedyodczuwamy nadmierny, nieuzasadniony, paraliżujący lęk, a objawy fizykalne z nimzwiązane utrzymują się przez dłuższy czas i powodują, że gorzej funkcjonujemy,warto za każdym razem skonsultować się z psychiatrą czy psychologiem. Ponadtonaszą czujność powinny wzbudzić objawy: stałe uczucie zdenerwowania, nadmiernezamartwianie się, ciągłe spodziewanie się czegoś negatywnego, przyspieszonebicie serca, potliwość, uczucie omdlewania, duszności, zawroty głowy (wsytuacjach powodujących lęk), problemy z koncentracją, drażliwość, napięcie wmięśniach, problemy z zasypianiem, ataki paniki.

–Czego nie lubi ta choroba, a tym samym jakich czynników należy unikać, żeby nienasilać objawów lęku?

–Prawdopodobieństwo zachorowania zwiększa stresogenny sposób życia oraz ogólneprzemęczenie. Jednak powstawaniu zaburzeń lękowych można zapobiec, w odpowiednii uważny sposób dbając o poziom własnego komfortu psychicznego. Ważne, abystosować sprawdzone sposoby radzenia sobie ze stresem i trudnymi emocjami. Wtym celu konieczne jest aktywne wypoczywanie, regeneracja i dostarczenieorganizmowi odpowiedniej dawki zdrowego, bezpiecznego snu.

–Czym grozi nieleczona nerwica?

–Nieleczone zaburzenia lękowe prowadzą do coraz większych ograniczeń w życiuczłowieka. Mogą skutkować wycofywaniem się z życia rodzinnego, społecznego izawodowego, w skrajnych przypadkach powodując całkowitą izolację chorego.Pozostawione same sobie rozwijają się w psychice chorego i mogą doprowadzić dopowstania powikłań. Należą do nich głównie: depresja, infekcje, zaburzenia snu,popadanie w nałogi, uczucie osamotnienia prowadzące do podejmowania nawet próbsamobójczych. Dlatego zaburzenia lękowe zawsze powinny być konsultowane idiagnozowane przez psychiatrę czy psychologa.

–Czy osoby cierpiące na tę chorobę coś boli?

–Osoby cierpiące na któreś z zaburzeń lękowych doświadczają zwykle równieżrozmaitych dolegliwości somatycznych. Dolegliwości te mogą dotyczyć właściwiekażdego organu lub układu narządów powodując m.in. przyspieszony rytm serca,uczucie kołatania serca, uczucie ucisku i ciężkości w klatce piersiowej,problemy z oddychaniem, nudności czy zawroty i bóle głowy, wrażenia opisywanejako „dziwne prądy przechodzące po ciele”, drętwienia i drżenia kończyn, ból inapięcia mięśni, to tylko niektóre z objawów podawane przez pacjentów. Zatem dolegliwości somatyczne, którepomimo braku występowania uchwytnej, fizycznej przyczyny, są odczuwane jakoautentyczne cierpienie. Osoby doświadczające tego typu bólu, na początkuzazwyczaj nie podejrzewają, że ich dolegliwości mogą mieć podłożepsychologiczne, a do gabinetu psychologa, psychoterapeuty lub psychiatry trafiajączęsto po długiej, uciążliwej drodze diagnozowania choroby fizycznej, którejnie ma.

–Czy nerwicę da się wyleczyć i ile na to potrzeba czasu?

– Zaburzenialękowe da się wyleczyć! To najważniejsza informacja dla wszystkich osóbborykających się z nieustępliwym lękiem. W leczeniu stosuje się psychoterapięoraz farmakoterapię. Przebieg leczenia i terapii zależy od wielu czynnikówtakich jak stan pacjenta, stopień nasilenia objawów, długość ich utrzymywaniasię przed zgłoszeniem do specjalisty itp. Ważne, aby dostatecznie wcześnierozpocząć leczenie, gdyż im szybciej podejmiemy kroki zaradcze, tym szybciejbędziemy w stanie uporać się z zaburzeniem lękowym.

– Dziękuję za rozmowę.